सडकहरू फराकिला हुँदै, गाउँघरका आँगनहरू युवाविहीन

– रमेश बस्नेत, नेपाल यतिबेला विकासको नयाँ युगमा प्रवेश गरिरहेको दाबी गरिन्छ। संघीयता कार्यान्वयनसँगै देशका विभिन्न कुनाकाप्चासम्म सडक सञ्जाल विस्तार भइरहेको छ। पहाडहरू छिचोलिएका छन्, नदीहरूमा पुल बनेका छन्, बजारहरू फैलिएका छन्। विकासका सूचकहरू कागजमा सुन्दर देखिन्छन्। तर यही सुन्दर चित्रभित्र एउटा मौन पीडा छ, जसलाई देख्न आँखा मात्र होइन, महसुस गर्न हृदय पनि चाहिन्छ।

देशका सडकहरू फराकिला हुँदैछन्, तर गाउँघरका आँगनहरू युवाविहीन बन्दैछन्।

यो कुनै साहित्यिक उपमा मात्र होइन, आजको नेपालको कटु यथार्थ हो। विकासको नाममा बनेका सडकहरूले गाउँलाई शहरसँग जोडे, तर ती सडकहरूले गाउँका युवाहरूलाई आफ्नै जन्मभूमिबाट टाढा पुर्‍याउने बाटो पनि बने। आज हजारौँ गाउँहरूमा बिहानको उज्यालोभन्दा बढी सन्नाटा छ। घरका आँगनमा बालबालिकाको हाँसोभन्दा बढी वृद्ध आमाबुबाको प्रतीक्षा सुनिन्छ।

कुनै समय गाउँका चौतारीमा बसेर देश बदल्ने सपना देख्ने युवाहरू आज परदेशका कारखाना, निर्माणस्थल, होटल, खेत र मरुभूमिमा पसिना बगाइरहेका छन्। उनीहरूको पसिनाले विदेशी अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाइरहेको छ, तर उनीहरूको अभावले आफ्नै गाउँको आत्मा कमजोर बन्दै गएको छ।

हामी गर्वका साथ रेमिट्यान्सको तथ्याङ्क सुनाउँछौँ। तर रेमिट्यान्सको पछाडि लुकेको मानवीय मूल्यबारे कति पटक छलफल गर्छौँ? त्यो रकमसँग कति आमाका निद्राविहीन रातहरू जोडिएका छन्? कति बाबुले आफ्नो अन्तिम साससम्म छोरा फर्कने बाटो हेरे? कति बालबालिका बाबुको माया मोबाइलको स्क्रिनबाट मात्र चिन्न बाध्य भए?

आज गाउँका खेत बाँझा छन्, किनकि जोत्न सक्ने हातहरू विदेशमा छन्। गाउँका विद्यालयमा विद्यार्थी घटिरहेका छन्, किनकि परिवार नै बसाइँ सरेका छन्। चाडपर्वहरू फिक्का हुँदै गएका छन्, किनकि गाउँका मुख्य पात्रहरू अब गाउँमै छैनन्।

प्रश्न उठ्छ—के यही विकास हो?

यदि सडक चौडा भयो, तर त्यस सडकमा हिँड्ने युवा आफ्नै देशमा भएनन् भने त्यसको अर्थ के रह्यो? यदि पुल बने, तर परिवारहरू टुक्रिए भने त्यो विकासले कसलाई खुशी बनायो? यदि भवनहरू ठडिए, तर गाउँका घरहरूमा ताला लागिरहे भने हामीले कस्तो समृद्धिको सपना देखिरहेका छौँ?

नेपालका युवाहरू अल्छी छैनन्। उनीहरू अवसर खोजिरहेका छन्। उनीहरू श्रम गर्न डराउँदैनन्। तर आफ्नै देशमा श्रमको सम्मान, सीपको मूल्य र भविष्यको भरोसा नपाउँदा उनीहरू परदेशिन बाध्य भएका छन्। यही बाध्यता नै आजको सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय चुनौती हो।

देश निर्माण केवल बजेट खर्च गरेर हुँदैन। देश निर्माण तब हुन्छ, जब युवाले आफ्नै गाउँमा भविष्य देख्छ। जब किसानले आफ्नो उत्पादनको उचित मूल्य पाउँछ। जब उद्यमीले लगानी गर्न सक्ने वातावरण पाउँछ। जब शिक्षित युवाले रोजगारीका लागि विदेशको टिकट होइन, आफ्नै जिल्लामा अवसर भेट्छ।

हामीले विकासलाई केवल भौतिक पूर्वाधारमा सीमित राख्यौँ भने त्यो अधुरो विकास हुनेछ। विकासको केन्द्रमा मानिस हुनुपर्छ। युवाको सपना, किसानको पसिना, शिक्षकको सम्मान, श्रमिकको अधिकार र नागरिकको आत्मसम्मानलाई केन्द्रमा राखेर मात्र समृद्ध नेपाल निर्माण हुन सक्छ।

आज आवश्यक छ—युवालाई विदेश पठाउने नीति होइन, युवालाई स्वदेशमै रोक्ने वातावरण। उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र, पारदर्शी शासन, गुणस्तरीय शिक्षा, सीपमूलक तालिम, उद्योग, कृषि र पर्यटनको वास्तविक विकासबिना यो समस्या समाधान हुने छैन।

हामीले एउटा यस्तो नेपाल निर्माण गर्नुपर्छ जहाँ विदेश जानु विकल्प होस्, बाध्यता होइन। जहाँ आमा आफ्नो छोराको फोन पर्खेर रात कटाउन बाध्य नहोस्। जहाँ बाबुले आफ्नो वृद्धावस्थामा छोराको अनुहार हेर्न वर्षौँ कुर्नु नपरोस्। जहाँ गाउँका आँगनहरू फेरि युवाको हाँसोले भरिऊन्, चौतारीमा बहस होस्, खेतमा हरियालीसँगै श्रमको सम्मान पनि देखियोस्।

देशको वास्तविक समृद्धि सडकको चौडाइले होइन, गाउँको जीवन्तताले मापन हुन्छ। एउटा राष्ट्र त्यतिबेला बलियो बन्छ, जब उसका युवाले आफ्नै माटोमा भविष्य देख्छन्। आफ्नै देशमा बसेर सपना पूरा गर्न सक्छन्।

आज पनि समय बितिसकेको छैन। यदि हामीले विकासको दिशा मानिसतर्फ मोड्यौँ भने गाउँहरू फेरि जाग्नेछन्। ताला लागेका घरहरू फेरि खुल्नेछन्। चाडपर्वहरू फेरि रमाइला हुनेछन्। आमाका आँखाबाट प्रतीक्षाका आँसु होइन, गर्वका आँसु झर्नेछन्।

हामीले सडक त बनायौँ, अब सपना पनि बनाऔँ। पुल त जोड्यौँ, अब परिवार पनि जोडौँ। भवन त उठायौँ, अब युवाको आत्मविश्वास पनि उठाऔँ।

किनकि राष्ट्रको भविष्य सडकको कालोपत्रेमा होइन, आफ्ना युवाको आँखामा चम्किएको आशामा लेखिएको हुन्छ।

– रमेश बस्नेत