मौन चिच्याइरहेको समाज: आत्मदाहका बढ्दा घटनाले उठाएका असहज प्रश्नहरू

– रमेश बस्नेत, कुनै पनि समाजको वास्तविक अवस्था केवल त्यसका अग्ला भवन, फराकिला सडक वा आर्थिक सूचकाङ्कले मापन हुँदैन। त्यो समाज कति मानवीय छ भन्ने प्रश्नको उत्तर त्यहाँका नागरिकले दुःख, निराशा र संकटको क्षणमा कस्तो साथ पाउँछन् भन्ने कुराले दिन्छ। आज देशभर बढिरहेका आत्मदाहका घटनाहरूले यही कठोर प्रश्न हाम्रो सामु राखेका छन्।
आत्मदाह कुनै क्षणिक समाचार होइन; यो समाजको मौन पीडाको प्रतिध्वनि हो। यस्तो घटना केवल एउटा व्यक्तिको जीवनको अन्त्य होइन, हाम्रो संवेदनशीलता, उत्तरदायित्व र विश्वास प्रणालीमाथिको गम्भीर प्रश्न पनि हो। जब कुनै नागरिकले आफ्नो आवाज कतै नसुनिएको, आफ्नो पीडा कसैले नबुझेको र आफ्नो अस्तित्व नै अर्थहीन भएको महसुस गर्न थाल्छ, तब त्यो अवस्था सम्पूर्ण समाजका लागि आत्मपरीक्षणको विषय बन्नुपर्छ।
हामीले विकासका धेरै कुरा गरिरहेका छौँ, तर मानिसभित्र बढ्दै गएको एक्लोपन, असुरक्षा, मानसिक तनाव र निराशालाई कति गम्भीरतापूर्वक सुनेका छौँ? नागरिकको भरोसा कमजोर हुँदा, संवादको संस्कृति घट्दा र समस्या समाधान हुने विश्वास कम हुँदा समाजमा अदृश्य घाउहरू गहिरिँदै जान्छन्।
यस्ता घटनापछि केही दिन शोक, केही दिन बहस र त्यसपछि फेरि मौनता छाउँछ। तर मौनताले समस्या समाधान गर्दैन। समाधानका लागि उत्तरदायी राज्य, संवेदनशील समाज, सहयोगी परिवार, जिम्मेवार सञ्चारमाध्यम र सचेत नागरिकको साझा प्रयास आवश्यक छ। मानसिक स्वास्थ्य सेवामा पहुँच विस्तार, नागरिकका गुनासोको प्रभावकारी सुनुवाइ, सामाजिक सुरक्षा, सम्मानजनक अवसर र पारस्परिक विश्वासको वातावरण निर्माण आजको आवश्यकता हो।
कहिलेकाहीँ एउटा आत्मीय संवाद, सहानुभूतिपूर्ण व्यवहार वा समयमै गरिएको सहयोगले एउटा जीवनलाई नयाँ आशा दिन सक्छ। त्यसैले हामीले आफ्नो वरिपरिका मानिसहरूको मौनतालाई पनि सुन्न सिक्नुपर्छ। धेरै पीडाहरू शब्दमा व्यक्त हुँदैनन्; ती व्यवहार, एक्लोपन र मौनतामै लुकेका हुन्छन्।
सभ्य समाजको परिचय त्यसले आफ्नो सबैभन्दा कमजोर क्षणमा रहेका नागरिकलाई कति मजबुत साथ दिन सक्छ भन्ने कुराले निर्धारण गर्छ। त्यसैले अब केवल दुःख व्यक्त गर्ने होइन, जीवनप्रति आशा जगाउने वातावरण निर्माण गर्ने समय आएको छ। किनकि एउटा नागरिकको जीवन बचाउनु भनेको केवल एउटा व्यक्ति होइन, एउटा परिवार, एउटा सपना र सम्पूर्ण समाजको भविष्य जोगाउनु हो।
समाज तब मात्र बलियो हुन्छ, जब निराशाको अँध्यारोभन्दा आशाको उज्यालो ठूलो हुन्छ।