महाकाली नदीको बाढि रोक्न बनाईएको ५ करोडको तटबन्ध आकाशे पानीले ढल्यो

महेन्द्रनगर – महाकाली नदीको बाढि रोक्न बनाईएको ५ करोडको तटबन्ध बर्षाको पानीले जमिन कटान गर्दा ढलेको छ । कञ्चनपुर जिल्लाको दोधारा चाँदनी नगरपालिका १० कुतियाकबरस्थित जोगबुडा नदी र महाकाली नदी दोभान नजिक बाढि र माटो कटान रोक्न जलस्रोत तथा सिँचाई व्यवस्थापनले ठेक्कामार्फत निर्माण गरेको तटबन्ध आकाशे पानीका कारण भुक्षय हुदा ढलेको हो । ८ सय मिटर लामो उक्त तटबन्ध शंकर कन्स्ट्रक्सनले ५ करोडमा निर्माण गर्ने गरी गत चैतमा सम्झौता भएको थियो । निर्माण कम्पनीले सम्झौता अनुसार नै तोकिएको समयसिमामा निर्माण सम्पन्न गरेको थियो ।
तटबन्धको अन्तिमतिरको ३० मिटर जति भाग ढलेको छ ।

महाकाली र जोगबुडा नदी कटान रोक्न निर्माण गरिएको तटबन्ध बस्ती र खेतबारीमा आकाशबाट खसेको पानी कारण ढलेको देखिन्छ । बस्तीबाट बगेको पानीले तटबन्धको पछाडीको माटो जति बगेको छ । माटो बगेपछि तटबन्ध बस्तीतर्फ ४५ डिग्रिको कोण्मा ढलेको छ ।
तटबन्धको झण्डै ३० मिटर क्षेत्रमा जमिन कटान भएर भाएिको छ । त्यसमध्ये तटबन्धको केही भाग नदीतिर धकेलिन पुगेको छ । तटबन्ध ढलेपछि स्थानीयमा त्रास फैलिएको छ ।

प्रमुख जिल्ला अधिकारी मदन कोइराला जिल्लास्थीत सुरक्षा निकायका प्रमुख र सरोकारावाला लिएर तटबन्धको अवलोकन गरीसकेका छन् । त्यसैगरी दोधारा चाँदनीका मेयर किशोर कुमार लिम्बुले भुक्षय भई माटो बगेको ठाँउमा बनेको खाल्डो पुर्न स्वयम आफै खटिएका छन् ।

मेयर लिम्बुले सामाजिक सञ्जालबाट श्रमदानका लागि आव्हान गरेका थिए । त्यसको अर्को दिनेखि कट्टामा माटो भर्ने कार्य थालिएको छ । भासिएको खाल्डोमा एक हजार पाँच सय कट्टा लाग्ने अनुमान गरिएको छ । बिहीबारसम्म आधा खाल्डोमा माटोले भरीएका कट्टा हालिएका छन् ।

तटबन्ध ढलेकै दिन देखि श्रमदानगरी माटोभर्ने कार्य गरीएता पनि भारतिय पक्षको अवरोधका कारण माटोभर्ने कार्य रोकिएको मेयर लिम्बुले बताए । ‘हामीले तटबन्ध ढलेकै दिनदेखि उक्त क्षेत्रको अवलोकन गरी कट्टामा माटो भरान कार्य सुरु गरेका थियौ, पछि भारतिय एसएसविले अवरोध ग¥यो,’ नगर प्रमुख लिम्बुले भने, ‘हाम्रो यताबाट गाडि घोडा लग्न बाटो नभएकाले भारतिय बाटो प्रयोग गरेकामा उनीहरुले रोकेका हुन्, अहिले अनुमतिका लागि लेटर पठाएका छौ, अनुमति पनि आईसकेको छ , भोलिदेखि निरन्तर माटो भरान गछौ ।’

दोधारा चाँदनीका मेयर लिम्बुले तटबन्ध निर्माणपछि पानीको निकास थुनिएर जमिन कटान हुने अवस्था आएको बताए । ‘पहिला त्यहाँ पानी छरिएर सबैतिर जान्थ्यो, त्यसमध्ये धेरै पानी खोला भएर बग्थ्यो’ मेयर लिम्बुले भने, ‘अहिले तटबन्धले रोकि दियो, त्यहीं पानी एकै ठाउँमा बगेर जादा भुक्षय भएको तटबन्धको पछाडि माटो नै बगेपछि तटबन्ध ढलेको हो ।’
कुतियाकबरमा जसरी पनि बाढी रोक्नु पर्ने बाहेक अन्यत्र ध्यान जान नसकेको मेयर लिम्बुले बताए । ‘जसरी नि जोगबुडा रोक्ने ध्यान गयो, अन्यत्र ध्तान नै गएन’ उनले भने ।
बस्ती र खेतबारीको पानीको निकास व्यवस्था गरी तटबन्धलाई हुने क्षति र जग्गा कटान रोक्न सकिने मेयर लिम्बुले बताए । ‘पानी निकास हुने ठाउ छाडि दिए हुने हो, त्यो पानी एक चोटी खोलामा झार्न सकिन्छ’ उनले भने, ‘नोक्सान केही भएको छैन, तटबन्ध भत्किने खतरा छैन ।’

भारतीय सीमा क्षेत्र नजिक तटबन्ध नदीतिर तटबन्ध धकेलिएको छ । भारतीय सीमासम्म पुग्न थप ३५ मिटर तटबन्ध चाहिने प्राविधिकहरु बताउँछन् ।

दोधारा चाँदनी १० कुतियाकबर बस्ती सधैं बाढीको उच्च जोखिममा हुने गर्छ । पश्चिममा जोगबुडा र उत्तर महाकाली नदी छ । बस्तीका वासिन्दा यी दुबै नदीको त्रास हुने गर्छन् । सिँचाई तथा जलस्रोत व्यवस्थापन आयोजना कार्यालयको मूल्याङ्कनमा राम्रो तटबन्ध निर्माण कार्यको सूचीमा राखिएको छ ।

कुतियाकवरमा निमार्ण गरीएको उक्त तटबन्धको कार्य सबैभन्दा राम्रो भएको आयोजना प्रमुख रञ्जनराज भट्टराईले बताए । ‘तटबन्ध त एकदम त राम्रो हो भन्छन, भूगोल र पानी निकासको समस्याले जमिन कटान भएको हो’ आयोजना प्रमुख भट्टराइले भने ।
तटबन्ध निर्माण अघि आकाशे पानीले कटान गर्ने कुरा सोच्न नसकिएको भट्टराइले बताए । आकाशे पानीले जग्गा कटान गरेपछि त्यसलाई रोक्न योजान बनाइने उनी बताउँछन् । ‘बाढीले काटेको होइन, पानी निकास नभएर हो, अब त्यहाँ समान्यतया नर्मल कति पानी आउँछ, त्यस अनुसार योजान बनाएर अघि बढ्छौ’ उनले भने ।

जमिन कटान भएपछि आयोजना प्रमुख भट्टराई प्राविधिक लिएर त्यहाँ पुगेका थिए । अहिले आयोजनाले खाल्डो पुर्न कट्टा उपलब्ध गराएको छ ।

दशगजा क्षेत्र बाहेक नेपाली भूमिमा अझै पनि ३०÷३५ मिटर जति तटबन्ध निर्माण गर्न बाकि रहेको छ । उक्त क्षेत्रमा पनि यसैबर्ष तटबन्ध निर्माण गरीने उनले बताए । भारतसित सहमति गरी यस वर्ष थप तटबन्ध निर्माण आयोजनाले गर्नेछ ।

आयोजनाका सूचना अधिकारी कर्ण बहादुर रोकायाले कटान गरिएको क्षेत्रमा तत्काल थप कार्य गर्न सकिने अवस्था नभएकाले कट्टामा माटो भरान गरी आकस्मिक रोकथामका कार्य थालिएको बताए । ‘तटबन्ध निर्माणमा समस्या नभएर पानीको निकास नभएकोले यस्तो भएको हो’ उनले भने ।